Title

در این دیدار داستان‌هایی روایت کردیم از این‌که چطور موسیقی فراتر از هر زبان دیگر میان مسافر و سرزمین میزبان رابطه‌ای گرم و ژرف می‌سازد و چطور همین رابطه‌ها بذر ایده‌ی کارگاه هم‌آهنگی را در ذهن ما کاشت و توانستیم آن را در قالب سفرهایی در نقاط مختلف ایران و ترکیه برای آموزش و به‌اشتراک‌گذاری موسیقی به عمل درآوریم.

در دیدار دوم درباره‌ی راه‌های نزدیک شدن به موسیقی ایرانی و بنا کردن رابطه‌ای درونی با آن صحبت کردیم. همین‌طور در این‌باره که آشنایی با موسیقی ریشه‌دار سرزمین‌مان در زندگی ما چه مفاهیمی را باز می‌کند و چه کارکردهایی دارد. در ادامه از تجربه‌‌ی غیرایرانیان در آموختن موسیقی ایرانی در کارگاه‌های هم‌آهنگی آن‌سو و نتایج باارزش آن روایت کردیم.

در دیدار سوم، ما و شرکت‌کنندگان تجربه‌‌هایمان را از آموختن موسیقی چه در جایگاه سازآموز و چه در جایگاه معلم موسیقی برای یکدیگر بازگو کردیم. از انگیزه‌ها و دلایل خود برای فراگرفتن موسیقی گفتیم و از روش‌هایی که در یادگیری برایمان کارآمد یا ناکارآمد بوده است. همچنین درباره‌ی این‌که چطور در نظر گرفتن وجوه قوت و ضعفِ تجربه‌شده طی سال‌ها هنرآموزی،‌ آن‌سو را در طراحی شیوه‌ی آموزشی‌ خود در کلاس‌های هفتگی ساز و کارگاه‌های هم‌آهنگی هدایت کرده است.

در این دیدار از مخاطبان دعوت کردیم که فارغ از تمام پیش‌ذهنیت‌ها درباره‌ی دشواری یا پیچیدگیِ آموختن موسیقی کلاسیک ایرانی، همراه ما سفری لذتبخش به جهان این موسیقی داشته باشند، به‌طور ساده با بنیان‌های آن آشنا شوند و حتی به‌عنوان مخاطب فعال، با انجام تمرین‌هایی با ساز خود تجربه‌ای ملموس از آن به‌دست آورند.

بخش دوم این برنامه، به تک‌نوازی حسین والی با سه‌تار در دستگاه نوا اختصاص داشت.

در این دیدار، نگاهی داشتیم به ارتباط ریشه‌ای موسیقی دستگاهی (کلاسیک) ایران با موسیقی مقامی خراسان کهن و به‌ویژه منطقۀ تربت‌جام که از مهم‌ترین مراکز موسیقی خراسان امروزی‌ست.

سپس به شرح چند مقام به روایت عبدالله عبدی و اجرای آن با دوتار و آواز گوش سپردیم.

در این دیدار از مثنوی گفتیم که هم قالبی مهم در شعر کلاسیک فارسی‌ست، هم گوشه‌ای معروف در بسیاری از دستگاه‌های ایرانی و هم رایج‌ترین و جذاب‌ترین فرم آواز ایرانی در میان موسیقیدانان و عموم مردم.

بخش دوم این برنامه به تک‌نوازی تار حسین والی در دستگاه راست‌پنجگاه، همراه با خواندن ابیاتی از مثنوی مولانا اختصاص داشت.

در این برنامه دیدار و گفت‌وگویی داشتیم با ماریان برمر، محقق آلمانی‌تباری که دوستدار فرهنگ ایران و ادبیات فارسی است. او همچنین جویندۀ تصوف اسلامی است و شعر عارفانۀ ایرانی، واسطۀ ارتباط قلبی اوست با تعالیم صوفی.

ماریان دانش‌آموخته‌ی رشته‌ی ایران‌شناسی در مقطع کارشناسی‌ست و مقطع کارشناسی ارشد را در رشته‌ی مطالعات تمدن با پایان‌نامه‌ای ارزنده با عنوان «تجربه‌ی درونی ایرانیان امروز با شعر عرفانی فارسی» که کاری میدانی‌ست، گذرانده است.

او برایمان روایت‌هایی را بازگو کرد دربارۀ این که خواندن شعر عارفانۀ فارسی و تعمق در آن چه تجربه‌های درونی ماندگاری برای افراد رقم می‌زند؛ و این که چطور یاد گرفتن موسیقی و ساز ایرانی این سفر درونی را سیال‌تر و عمیق‌تر می‌کند.

در انتها،\ ماریان یک تصنیف ایرانی با ساز سه‌تار و شعری از مولانا اجرا کرد.

در این دیدار ابتدا نگاهی به تأثیر مکتب خراسان و بغداد بر شکل‌گیری موسیقی الهی و صوفی آناتولی انداختیم، سپس درباره‌ی برخی لایه‌های معنایی و اجتماعیِ رسم سماع در تصوف ترکیه گفت‌وگو کردیم و بخش اصلی برنامه را نیز به معرفی و اجرای چند مقام موسیقی و اشعار شاعران متصوف ترک‌زبان اختصاص دادیم.

مهمانان آخرین دیدار ما از این مجموعه‌ی پنج قسمتی صدا سِیرک، نوازنده و جوینده‌ی موسیقی آیینی و صوفی ترکیه و کامیار هوبخت، مطالعه‌گر حکمت قدیم و سنت‌های صوفی بودند.

در این دیدار، میزبان عبدالله عبدی، نوازنده و حافظ مقام‌های موسیقی تربت‌جام بودیم که با ساز و آواز و داستان‌هایش، راوی اصیل نغمه‌ها و حکمت‌های کهنِ سرزمین خراسان است.

ابتدا پیرامون این پرسش‌ها صحبت کردیم:

– موسیقی در جوامع قدیمی چگونه با مناسبات اجتماعی و وجوه مختلف زندگی مردم پیوند خورده بود و کاربرد داشت؟

– امروز رابطه‌ی اهالی موسیقی و رابطه‌ی فردی ما با موسیقی‌ای که آن را تحت‌عنوان «نواحی» یا «مقامی» طبقه‌بندی کرده‌اند، از چه نوعی است؟

– تأثیرات شخصی و جمعی موسیقی را در زندگی خود چگونه و در چه سطحی تجربه می‌کنیم؟ جامعۀ عصر ما موسیقی اثربخش را کجا جست‌وجو می‌کند و از چه منابعی یاری می‌گیرد؟

سپس عبدالله عبدی همراه با اجرای گوشه‌هایی از مقام‌های موسیقی تربت‌جام ما را با بُعد معنایی و نقش اجتماعی‌ این مقام‌ها آشنا کرد. بخش دوم دیدار، به شنیدن موسیقی شرق خراسان و هم‌نوازی و هم نوایی با آن گذشت.

• تجربه‌ی بداهه‌نوازی آزاد در هر سطحی از سازآموزی
• نوشتن و اجرای عبارات ساده برای بر اساس ساختار یک دستگاه
• شناختن فضای دستگاه با اجرای چندصدایی عبارت‌های نوشته شده

• تقویت تکنیک‌های نوازندگی
• تمرین فیگورهای مختلف در ریتم هفت‌ضربی
• آشنایی با ساختار دستگاه‌ها

خنیـا: آشنایی با مقدمات موسیقی ایرانی از طریق تار و سه‌تار

(برای سازآموزان غیرایرانی)

• آموزش تکنیک‌های ابتدایی سه‌تار و تار
• شعرخوانی، گفت‌وگو درباره‌‌ی معنای ابیات و تجربه‌ی ساختن موسیقی برای ابیات

• آموزش و تمرین ساختن و نوشتن عبارت‌های موسیقایی در دستگاه‌های انتخابی
• تجربهٔ اجرا و شنیدن بافت چندصدایی با عبارات نوشته شده
• بداهه‌نوازی هدایت‌شده‌ی جمعی

معرفی مقدمات موسیقی ایرانی با آموزش تار و سه‌تار

(برای سازآموزان غیرایرانی)

• آشنایی با ساختار دستگاه در موسیقی ایرانی
• تمرین بداهه‌نوازی و گفت‌وگوی موسیقایی در دستگاه مشخص
• آموختن و اجرای جمعی تصنیف “مرا عاشق چنان باید” در دستگاه شور

• گفت‌وگو درباره‌ی مفهوم و موسیقی شعر کارگاه
• تمرین‌های دوبه‌دوی گفت‌وگوی موسیقایی بداهه
• بداهه‌نوازی هدایت‌شده‌ی جمعی
• تجربه‌ی ترکیب شعر در موسیقی بداهه و ارائه‌ی قطعات ساده

ساخت ملودی يا عبارت‌های موسيقايی در دستگاه‌های ايرانی

• گفت‌وگوی جمعی برای رسیدن به تعريفی تجربی و ملموس از ملودی
• شناخت نت‌های ايست و شاهد و نقش آن‌ها در تغيير طعم و شخصيت عبارت‌های موسیقایی
• ساختن موتیف و ملودی‌های متنوع با نت‌های مشخص در یک ریتم ساده
• ايجاد تنوع اجرايی در عبارت‌های ساخته شده با استفاده از تكنيك‌های نوازندگی

تقویت تکنیک‌های کاربردی برای اجرای قطعات موسیقی ایرانی

• تمرین‌های تكنيكالِ متمرکز و با تعمق
• به‌کار گرفتن تکنیک برای ایجاد بیان‌های متفاوت در نغمه‌ها

هم‌نوازی و بداهه‌نوازی بر پایه‌ی گوشه‌هایی از ردیف هفت‌دستگاه

• کشف ظرفیت‌های یک گوشه از یک دستگاه
• بداهه‌نوازی فردی با دریافت از گوشه‌ی درآمد همایون
• ساختن موتیف‌های پایه بر اساس همان گوشه
• اجرای جمعی عبارت‌های ساخته‌شده به‌صورت چندصدایی

کارگاه شنیدن عمیق، هم‌صدایی، هم‌آهنگی

• کارگاه موسیقی آزاد برای سازآموزان و دیگر علاقمندان
• هم‌کوک شدن و بداهه‌گری جمعی با ریتم‌ها، صداها، نُت‌ها و حرکات بدن
• ساختن موسیقی گروهی و سهیم شدن همه‌ی شرکت‌کنندگان در اجرای آن

مثنوی و موسیقی

• آشنایی با سنت شعر-داستان‌خوانی با آواز در میان ایرانیان
• خواندن داستانی از مثنوی و گفت‌وگو درباره‌ی آن
• شنیدن فرم‌های مثنوی‌خوانی در ردیف آوازی
• بداهه‌نوازی بر اساس فرم مثنوی و ساختن موسیقیِ جمعی برای ابیاتی از داستان خوانده‌شده

خلوت

• خلوت و مکاشفه با تمرین‌های فردی و رابطه‌ٔ‌ی یک‌به‌یک با مربی
• تمرین گروه‌نوازی با عبارتی ریتمیک برگرفته از گوشهٔ گلریز در دستگاه شور و بداهه‌نوازی روی آن

ز خود روییدن: همسازی بر پایه‌ی گوشه‌هایی از ردیف موسیقی ایرانی

• بازخوانی، تمرین و گسترش عبارت‌های موسیقایی که سازآموزان در کارگاه‌های گذشته ساخته بودند

• ارتباط با موسیقی دستگاهی از طریق تجربه‌ی خواندن گوشه‌ٔ‌ی آوازیِ مثنوی در دستگاه شور

کارگاه شنیدن عمیق، هم‌آهنگی، هم‌سازی

(برای سازآموزان ایرانی و غیرایرانی)

• آشنایی و کار با گوشه‌هایی از ردیف موسیقی ایرانی و مقام‌های موسیقی ترکی
• ارتباط با شعر و حکمت کهن دو سرزمین
• ساختن و اجرای گروهیِ موسیقی براساس گوشه‌ و مقامِ آموخته و اشعارِ به‌میان‌آمده

جسم‌وجان: آواز و جواب آواز

• تجربه‌ی خواندن گوشه‌ای از ردیف آوازی برای کمک به ارتباط بی‌واسطه‌ترِ سازآموزان با موسیقی و تقویت مهارت شنیداری‌شان
• تمرین تکنیک‌های مضرابی در ریتم گوشه‌ی مرادخوانی از دستگاه ماهور
• تمرین جواب‌آواز و هم‌نوازی با الهام از همان گوشه
• بهره‌گیری از تمرین‌های آمادگی جسمانی و نرمش‌های اصلاحی برای زدودن خستگی و تنش از بدن و تقویت آن

* مکان برگزاری این کارگاه به‌دلیل وضعیت آب‌وهوا از گیلان به یزد تغییر کرد.

کارگاه بداهه‌نوازی هدفمند

• شناخت طبیعت دوگانه‌ی بداهه‌نوازی: رهایی و خلق در لحظه در برابر ساختارمندی و انسجام آگاهانه

• تمرین شیوه‌های هم‌نوازی و درک ریتم جمعی با تکرار موتیف‌های بداهه

کارگاه بداهه‌نوازی هدفمند

• شناخت ویژگی‌ها و امکاناتی که موسیقی دستگاهی ایران برای بداهه‌نوازی در اختیار نوازنده می‌گذارد

• تمرین بداهه‌پردازی بر اساس گوشه‌ی درآمد نوا از ردیف آوازی

دور روان: مشق هم‌نوازی با ادوار ساده

• آشنایی با اندیشه‌ی زمانِ
• موسیقایی در فرهنگ شرقی
• تجربه‌ی ریتم به صورت چرخه‌های تکرارشونده
• استفاده از ادوار برای پرورش تکنیک‌های سازی و نغمه‌پردازی